معلم عاشق در یک عاشقانه آرام

(لیزنا: گاهی دور/ گاهی نزدیک 410)؛ زهرا محسنی غریبدوستی دانشجوی کارشناسی امورتربیتی دانشگاه فرهنگیان پردیس حضرت معصومه (س) قم :

مقدمه:

معلم؛ نخستین رکنِ نظام تعلیم و تربیت:

معلم، نخستین رکن نظام تعلیم و تربیت است؛ کسی که تنها دانش را منتقل نمی‌کند، بلکه بینش می‌آفریند، نگاه می‌سازد و در جانِ آینده‌سازان اثر می‌گذارد. او در حقیقت، پلی است میان امروز و فردا؛ پلی که نه با شعار، بلکه با اخلاص، رفتار و تربیتِ عمیق شکل می‌گیرد.

 جایگاه و منزلت معلم در قرآن:

خداوند در آغازِ وحی، انسان را به خواندن و آموختن فرا می‌خواند:

اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ 

انسان را از خون بسته سرشت بخوان؛ 

اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ 

و پروردگارت کریم‌ترین است؛ 

الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ 

همان که با قلم آموخت؛ 

عَلَّمَ الْإِنسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ 

 و به انسان آنچه را نمی‌دانست، تعلیم داد.

 (علق: ۱ تا ۵)

در این آیات، “علم” فقط یک مفهوم نیست؛ یک راه زندگی است و “تعلیم” یعنی گشودن درهای دانایی برای انسان. از همین‌جا می‌توان فهمید که چه جایگاهی برای معلم قائل است؛ معلمی که وارثِ این پیام آسمانی است و نقش او در تربیت، هم در سطح دانش و هم در عمق بینش نمود پیدا می‌کند.

 نقش معلم در تربیت دانش‌آموزان:

نقش معلم در تربیت دانش‌آموزان بسیار حائز اهمیت است؛ زیرا معلمان چراغ راهنمای نسل آینده هستند. معلم فقط آموزش‌دهنده نیست؛ او باید:

- اندیشه را پرورش دهد،

- خلاقیت را شکوفا کند،

- و زمینه‌ی شکل‌گیری شخصیت را فراهم سازد

در واقع، تمام نظام‌های آموزشی مدرسه اگرچه ستون‌هایی دارند، اما رکن اصلی تعلیم و تربیت، معلم است؛ معلم، هم مربی است و هم الگو. به همین سبب، شغل معلمی از حساس‌ترین و پرمسئولیت‌ترین مشاغل جامعه به شمار می‌آید.(۱۴۰۳، شهبازی، فریده).

 معلم؛ انسانِ مؤثر در تحول روح و فکر:

معلم به عنوان مهم‌ترین عامل نظام تعلیم و تربیت، جایگاهی بی‌بدیل دارد. او تنها هدایت‌گر نیست؛ بلکه حمایت و تقویت‌کننده‌ی رشد است و در پرورش ابعاد گوناگون وجودی دانش‌آموز نقش مؤثری ایفا می‌کند.

نکته‌ی بسیار مهم این است که اثر معلم فقط محدود به تجربه‌ها و دیدگاه‌های علمی او نیست؛ بلکه کل شخصیت او است که بر تحوّل دانش‌آموز اثر می‌گذارد. حتی شیوه‌ی پوشش، گفتار و کردار معلم، در فرآیند رشد کودک و نوجوان دخالت مستقیم دارد و در نهایت، نسل‌ها را به هم پیوند می‌دهد؛ فرهنگ جامعه را حفظ می‌کند و اگر لازم باشد، آن را به سمت تکامل می‌برد.

آموزش و پرورش، کلید فتح آینده است و معلمان، فاتحان عرصه‌ی علم و تمدن‌اند.

بنابراین «معلم» اساسی‌ترین عامل در تحقق اهداف نظام تعلیم و تربیت است و نقش او در هدایت آینده‌سازان جامعه، غیرقابل انکار است. .( hawzah.net)

معلم از نگاه رهبر شهید:

در کلام رهبر شهید، جایگاه معلم با صراحتی روشن ترسیم شده است:

 «همه‌ی جامعه‌ی تحصیل‌کرده‌ی کشور مدیون قشر معلّمند؛ این چیز خیلی‌ مهمّی است… شما هر انسان فرزانه، آگاه، عالم، تحصیل‌کرده و باسواد را که پیدا کنید، مدیون معلّم است؛ قشر معلّم یک‌ چنین جایگاهی دارد.…» (۱۳۹۶/۰۲/۱۷)

معلم در اولین مرحله‌ی تحقق این هدف نقش‌آفرینی می‌کند؛ مسئولیت خطیرِ آموزش دانش، افزایش مهارت، و بخشی مهم از رشد بینش و شکل‌دهی هویت نسل آینده بر عهده‌ی اوست. دانش‌آموزانی که در کنار معلم رشد می‌کنند، در آینده مهارت‌ها و دانایی‌ها را به کار می‌بندند و کم‌کم، رفتار و گفتارشان بازتابی از تربیتِ معلمانی می‌شود که کنارشان بوده‌اند؛ از خانه تا محیط کار و حتی کوچه و خیابان.(سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای، ۱۱/اردیبهشت/۱۴۰۵).

اما معلم فقط یک شغل مهم در اسناد و قانون‌ها نیست؛ یک انسان است؛ با قلب، با احساس، با زندگی شخصی. برای همین است که اثر معلم، ماندگار می‌شود و در جانِ شاگرد می‌نشیند.

در ادامه، قرار است درباره‌ی معلمی عاشق سخن بگوییم؛ یادآور همه‌ی معلمان عاشق و فداکاری که الهام‌بخش بوده‌اند… همچنین نگاهی خواهیم داشت به کتاب «یک عاشقانهٔ آرام» اثر زنده‌یاد نادر ابراهیمی:

یک عاشقانهٔ آرام 

این رمان در بستر حوادث پرآشوب سال ۱۳۵۷ روایت می‌شود. مردی گیلانیِ اهل اندیشه و سیاست، دل به عشق دختری آذری به نام *عسل* می‌سپارد؛ دختری که خود نیز روحی انقلابی و پرشور دارد. مرد، که معلم ادبیات و مبارزی ضد رژیم است، ناخواسته زندگی خانه‌به‌دوشی را برای هر دو رقم می‌زند و از همین‌جا سفر پر فراز و نشیب زندگی مشترک آنان آغاز می‌شود؛ سفری که بر ستون‌های عشق، ایثار و پایداری بنا شده است.

ابراهیمی با قلمی آمیخته به شعر، حکمت و لطافت، روابط این زوج را در متن تحولات اجتماعی آن دوران ترسیم می‌کند و گفت‌وگوهایی می‌آفریند که خواننده را به اندیشه وامی‌دارد. او یادآور می‌شود که بزرگ‌ترین دشمن عشق، «رخوت» و «عادت» است؛ و تنها با زنده نگه‌داشتن طراوت لحظه‌هاست که می‌توان شعلۀ عشق را پایدار ساخت.

*یک عاشقانه آرام* نه‌تنها قصه‌ای عاشقانه است، بلکه آینه‌ای از جهان‌بینی ژرف و انسانی نادر ابراهیمی است؛ جهانی که در آن عشق، مسئولیت، امید و پویایی درهم تنیده‌اند. این کتاب نخستین‌بار در سال ۱۳۵۷ منتشر شد و به‌دلیل نثر شاعرانه، نگاه فلسفی و روایت دلنشینش، به یکی از ماندگارترین آثار ادبیات معاصر ایران بدل گردیده است.

نادر ابراهیمی در این اثر، حقیقتی عمیق را به تصویر می‌کشد: برای شیرین‌تر شدن زندگی، نیازی به رخدادها یا معجزات خارق‌العاده نیست؛ بلکه کافی است زندگی را دوست بداریم و آن را با جزئیات کوچک و دوست‌داشتنی پیمود. هنر برتر ابراهیمی در خلق جملاتی نهفته است که ناب‌ترین و اصیل‌ترین احساسات عاشقانه را به کلام می‌آورد. هرچند ممکن است با تمامی دیدگاه‌های او هم‌عقیده نباشیم، اما نحوه ابراز این افکار و ظرافت کلامی وی، شایسته‌ی بیشترین احترام و ستایش است. در این روایت آرام، نویسنده مخاطب را با چهره‌های گوناگون عشق روبرو می‌سازد؛ چهره‌هایی که نشان می‌دهند عشق در عالی‌ترین مظهر خود، نوعی «ابراز» و قیامی پایدار در برابر ابتذال و روزمرگی است.

گزیده‌ای از جوهره‌ی کلام

نکات برجسته و جملات ماندگار کتاب که عمق نگاه نویسنده به عشق و زندگی را نشان می‌دهد، عبارتند از:

«عشق در روح است، نه در سال»

  «نگفتن، همان دروغ گفتن است؛ قدری کثیف‌تر»

   «هیچ چیز همچون اراده‌ی پرواز، راه را آسان نمی‌کند»

   «مرگ مسئله‌ای نیست، به شرط آنکه به درستی زندگی کرده باشی»

  «در عشق، فضایی عظیم برای بداهه‌نوازی وجود دارد، به شرط آنکه نواختن را بدانی»

   «عشق، حرکتِ دو نفر مشتاقانه به سوی یکدیگر نیست؛ بلکه حرکتِ دو نفر در کنار هم است»

   «زمان، بدون اراده و هدف، پیکره‌ای سنگی بیش نیست»

  «مقصد، زندگی را معنا می‌بخشد و هدف، آن را عمیق می‌سازد»

   «در میان تمام جانوران، تنها انسان‌ها هستند که توسط انسان‌های دیگر اعدام می‌شوند»

   «عاشق شدن مسئله‌ای نیست؛ عاشق ماندن، مسئله‌ی ماست»

این جملات، نغمه‌سرایی‌های ابراهیمی را در بیان عشقی ناب و عمیق نمایان می‌سازند و خواننده را به تأملی ژرف در ماهیت و سیر تکامل عشق دعوت می‌کنند.

یک عاشقانه آرام: فراتر از عادت، تجدید حیاتِ عشق:

کتاب «یک عاشقانه آرام» اثر نادر ابراهیمی، فراتر از یک داستان دلنشین، راهنمایی عمیق و کاربردی برای زندگی مشترک و پاسداری از پیوندهای عاطفی است. این اثر تلاش می‌کند تا عشق را از ورطه‌ی عادت و تکرارهای روزمره جدا سازد و آن را در قالب لحظات نابِ زندگی (مانند چای داغ بهاری) و شور و حرارت یک رابطه‌ی اصیل به تصویر کشد. ابراهیمی با ظرافتی بی‌نظیر، مرز باریک میان «دوست داشتن» و «عاشق ماندن» را ترسیم می‌کند؛ جایی که عشق موجودی ایستا نیست، بلکه موجودی پویاست که نیازمند نو شدن و دگرگونی مستمر است.

هشدار در برابر دامِ عادت:

نکته‌ی کلیدی و کاربردی این کتاب، هوشیاری نسبت به تمایل ذاتی هر پدیده‌ای (از مطالعه گرفته تا عبادت و روابط زناشویی) به سمت «عادت‌وار شدن» است. ابراهیمی به زیبایی اثبات می‌کند که عشق، اگر به عادت تبدیل شود، دیگر عشق نیست. این اثر، زوج‌ها را به بازنگری در سبک زندگی و روابط مشترکشان ترغیب می‌کند و هشدار می‌دهد که رها کردن زندگی در چرخه‌ی تفکرِ «هر چه پیش آید خوش آید»، می‌تواند زندگی مشترک را به ورطه‌ی زوال و سقوط بکشاند.

عشق، هنرِ تجدید حیات دائمی:

عنوان «یک عاشقانه آرام» حقیقتاً شایسته‌ی این اثر است. عطر و طعم زندگی در هر صفحه‌ی آن موج می‌زند. داستان در لایه‌هایی از جملات و تعابیر عمیق و زیبا شکل می‌گیرد؛ جایی که هر جمله حاملِ پیامی است و ذهن مخاطب را به چالش می‌کشد. تضادها و تلاش برای جلوگیری از افتادن عشق در دامِ تکرار، قلب تپنده‌ی این داستان است. این مبارزه برای «نو ماندن»، هرچند سخت و در تضاد با طبیعتِ فیزیولوژیکِ بدن که به دنبال انرژی کمتر است، خود عینِ زندگی و جذابیتِ اصلیِ روایت محسوب می‌شود.

پیشنهاد ویژه برای ادبیاتِ دوستی و ازدواج:

این کتاب، گنجینه‌ای از تمثیل‌های ادبی و عاشقانه است که زندگی را از دریچه‌ی عشق به تصویر می‌کشد. برای زوج‌هایی که درگیر روزمرگی شده‌اند، «یک عاشقانه آرام» تلنگری عالی است تا با در کنار هم زیستن، عاشقانه باقی بمانند. همچنین، مطالعه‌ی این اثر پیش از ازدواج می‌تواند هدفی روشن و جذاب برای ترسیمِ آینده‌ای دور از یکنواختی، در ذهن زوجین جوان ایجاد کند. این کتاب، دعوتی است به درکِ عمیق‌تر از عشق و پاسداری از طراوت آن در گذر زمان.

 --------------------

منابع و مآخذ:

-قران کریم سوره علق آیه ۱تا۵ .

-(شهبازی،فریده.۱۴۰۳) مقاله بررسی اهمیت جایگاه شغل معلمی در تربیت علمی و اجتماعی دانش آموزان در مدرسه و محیط جامعه..https://civilica.com/doc/2165598

- نقش و جایگاه معلّم در نظام تعلیم و تربیت https://noo.rs/3zzEi.

-آیت الله سیدعلی حسینی خامنه ای بیانیه معلم در کلام رهبر شهید (۱۳۹۶/۰۲/۱۷) .https://khl.ink/f/36431

-بیانیه معلم در کلام رهبر سید مجتبی حسینی خامنه‌ای (۱۴۰۵/۰۲/۱۱).  http://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62870.

-ابراهیمی،نادر(سال ۱۳۷۴).یک عاشقانه آرام.تهران.نشر روزبهان.