نگاهی به رتبه‌بندی شانگهای ۲۰۲۶؛ صدرنشینی آمریکا، پیشروی چین و وضعیت دانشگاه‌های ایران

دکتر جعفر مهراد، بنیانگذار مؤسسه ISC، در گفت‌وگو با خبرنگار لیزنا، درباره ویرایش ۲۰۲۶ رتبه‌بندی دانشگاه‌های جهان (ARWU) گفت: رتبه‌بندی ARWU تمامی دانشگاه‌هایی را که دارای برندگان جایزه نوبل، برندگان مدال فیلدز، پژوهشگران پراستناد منتخب کلاریویت یا مقالات منتشرشده در نشریات Nature یا Science هستند، رتبه‌بندی می‌کند.

وی افزود: علاوه بر این، دانشگاه‌هایی که تعداد قابل توجهی مقاله نمایه‌شده در Science Citation Index و Social Science Citation Index در مجموعه وب آو ساینس دارند نیز در این رتبه‌بندی گنجانده می‌شوند. در مجموع، این نظام رتبه‌بندی سالانه بیش از ۲۵۰۰ دانشگاه را ارزیابی کرده و نام ۱۰۰۰ دانشگاه برتر را منتشر می‌کند.

مهراد با اشاره به برترین دانشگاه‌های جهان در ویرایش ۲۰۲۶ اظهار کرد: ۱۰ دانشگاه نخست این رتبه‌بندی به ترتیب شامل دانشگاه هاروارد با امتیاز ۱۰۰، دانشگاه استنفورد با ۸۰/۲، مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT) با ۷۴/۱، دانشگاه کمبریج با ۷۰/۵، دانشگاه برکلی با ۶۴/۵، دانشگاه پرینستون با ۶۳/۱، دانشگاه آکسفورد با ۶۲/۱، دانشگاه کلمبیا با ۵۸، دانشگاه شیکاگو با ۵۷/۲ و مؤسسه فناوری کالیفرنیا (Caltech) با ۵۶/۸ هستند.

وی ادامه داد: فرانسه پس از ایالات متحده و بریتانیا، تنها کشوری است که یک دانشگاه با رتبه بالا دارد. دانشگاه پاریس-ساکلی (Paris-Saclay) رتبه سیزدهم جهان را به خود اختصاص داده است. این دانشگاه در کنار دانشگاه علوم و ادبیات پاریس، دانشگاه سوربن و دانشگاه شهر پاریس، یکی از تنها چهار دانشگاه فرانسوی در میان ۱۰۰ دانشگاه برتر جهان است.

بنیانگذار مؤسسه ISC تصریح کرد: در حالی که مراکز دانشگاهی باسابقه در ایالات متحده و اروپا همچنان جایگاه برتر خود را حفظ کرده‌اند، چین به گسترش حضور خود در این رتبه‌بندی ادامه می‌دهد. دانشگاه شینگهوا (Tsinghua) رتبه ۱۸، دانشگاه پکن رتبه ۲۲، دانشگاه جه‌جیانگ رتبه مشترک ۲۴ و دانشگاه شانگهای رتبه ۲۷ را به خود اختصاص داده‌اند.

مهراد گفت: چین با داشتن ۲۳۴ دانشگاه در میان ۱۰۰۰ دانشگاه برتر، از نظر تعداد مؤسسات رتبه‌بندی‌شده از ایالات متحده پیشی گرفته است. در آسیا نیز، با کنار گذاشتن چین، دانشگاه توکیوی ژاپن رتبه ۳۰ جهان را در اختیار دارد.

وی درباره وضعیت کشورهای اسلامی در این رتبه‌بندی اظهار کرد: در میان کشورهای اسلامی، عربستان سعودی ۱۴ دانشگاه، ترکیه ۱۴ دانشگاه، ایران و مصر هر کدام ۶ دانشگاه، مالزی ۵ دانشگاه، پاکستان ۴ دانشگاه، امارات متحده عربی و مراکش هر کدام ۲ دانشگاه و قطر و لبنان نیز هر کدام یک دانشگاه در میان دانشگاه‌های رتبه‌بندی‌شده دارند.

رتبه دانشگاه‌های ایران

مهراد درباره جایگاه دانشگاه‌های ایران در ویرایش ۲۰۲۶ ARWU گفت: دانشگاه علوم پزشکی تهران و دانشگاه تهران در دامنه رتبه‌ای ۵۰۱ تا ۶۰۰ قرار دارند. دانشگاه صنعتی امیرکبیر در دامنه ۸۰۱ تا ۹۰۰ و دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، دانشگاه صنعتی شریف و دانشگاه تربیت مدرس نیز هر سه در دامنه ۹۰۱ تا ۱۰۰۰ رتبه‌بندی شده‌اند.

وی تأکید کرد: برای این دانشگاه‌ها امتیازی منظور نشده است. بیشترین امتیازات این شش دانشگاه از مقالاتی حاصل شده است که در Science Citation Index و Social Science Citation Index نمایه شده‌اند و پس از آن، عملکرد سرانه این دانشگاه‌ها موجب ارتقای آنها در رتبه‌بندی ARWU شده است.

شاخص‌های رتبه‌بندی ARWU

بنیانگذار مؤسسه ISC در ادامه درباره شیوه محاسبه امتیازات در این رتبه‌بندی توضیح داد: هر دانشگاه بر اساس چندین شاخص عملکرد علمی یا پژوهشی رتبه‌بندی می‌شود. برای هر شاخص، به دانشگاهی که بالاترین امتیاز را کسب کرده باشد نمره ۱۰۰ اختصاص می‌یابد؛ مانند دانشگاه هاروارد در این ویرایش. امتیازات سایر مؤسسات نیز به صورت درصدی از امتیاز دانشگاه برتر محاسبه می‌شود.

وی افزود: توزیع داده‌های مربوط به هر شاخص از نظر وجود هرگونه اثر مخدوش‌کننده قابل توجه بررسی می‌شود. سپس امتیازات هر شاخص، مطابق با وزن تعیین‌شده در نظام رتبه‌بندی، محاسبه می‌شود تا امتیاز نهایی و کلی دانشگاه به دست آید.

مهراد شاخص‌ها و وزن‌های ARWU را شامل «کیفیت آموزش» بر اساس برندگان جایزه نوبل و مدال فیلدز با وزن ۱۰ درصد، «کیفیت اعضای هیئت علمی» بر اساس اعضای برنده جایزه نوبل و مدال فیلدز با وزن ۲۰ درصد، «پژوهشگران پراستناد» با وزن ۲۰ درصد، «بروندادهای پژوهشی» شامل مقالات منتشرشده در نشریات Nature و Science با وزن ۲۰ درصد، «مقالات نمایه‌شده در Science Citation Index و Social Science Citation Index» با وزن ۲۰ درصد و «عملکرد سرانه» با وزن ۱۰ درصد عنوان کرد.

وی در پایان گفت: رتبه‌بندی ARWU نخستین بار در ژوئن ۲۰۰۳ توسط مرکز دانشگاه‌های تراز اول جهان وابسته به دانشگاه جیائو تونگ شانگهای منتشر شد و از آن زمان به صورت سالانه به‌روزرسانی می‌شود.