گزارش ۲۰۲۶ آزمایشگاه «سایمگو» منتشر شد

به گزارش لیزنا، نظام رتبه‌بندی مؤسسه‌های سایمگو انواع گوناگون مؤسسه‌ها را ارزیابی می‌کند. مؤسسه‌های آموزش عالی، نهادهای بهداشتی، نهادهای دولتی، و شرکت‌ها و سازمان‌های غیرانتفاعی از شمار این انواع هستند. از کشور ایران، بیشتر این مؤسسه‌های آموزش عالی هستند که رتبه‌های جهانی به دست آورده‌اند. از ایران، در سال ۲۰۲۶ میلادی ۱۶۶ مؤسسه از گروه آموزش عالی، ۱۶ نهاد دولتی، ۱۶ نهاد بهداشتی، و یک شرکت در میان مؤسسه‌های برتر بوده‌اند.

نظام رتبه‌بندی مؤسسه‌های سایمگو، یک مرجع ارزیابی بین‌المللی است که مؤسسه‌ها را بر پایة یک شاخص آمیخته رتبه‌بندی می‌کند. این نظام رتبه‌بندی که توسط سازمان سایمگو (مؤسسه تخصصی در زمینه شاخص‌های علمی، تحلیل‌های علم‌سنجی، و مصورسازی داده‌ها) توسعه یافته است، برخلاف بسیاری از نظام‌های دیگر، بر پیمایش‌های کیفیِ مبتنی بر «آوازه» استوار نیست؛ بلکه با بهره‌گیری از شواهد مستند و داده‌های ثبتی از منابع جهانی مانند «اسکوپوس» و «پاستات» و همچنین منابع مرتبط با وب، دسترسی آزاد، رسانه‌های اجتماعی، و اسناد سیاست‌گذاری، به سنجش عملکرد مؤسسه‌ها می‌پردازد. ارزیابی نظام رتبه‌بندی مؤسسه‌های سایمگو با ۲۰ سنجة کلیدی انجام می‌شود که در سه بعد دسته‌بندی شده‌اند؛ پژوهش (با وزن ۵۰ درصد)، نوآوری (با وزن ۳۰ درصد)، و تأثیر اجتماعی (با وزن ۲۰ درصد). این سنجه‌ها جنبه‌های عملکردی گوناگونی از جمله برون‌داد علمی، تأثیر استنادی، میزان دسترسی آزاد به انتشارات، همکاری‌های بین‌المللی، ثبت اختراع‌ها، تأثیر فناوری، بازتاب رسانه‌ای، رؤیت‌پذیری، اهداف توسعه پایدار، نقش استعدادهای علمی زنان، و میزان تأثیرگذاری در سیاست‌گذاری‌های عمومی را پوشش می‌دهند.

مقایسه رتبه‌های مؤسسه‌های ایران در سال ۲۰۲۶ میلادی با سال ۲۰۲۵ میلادی نشان می‌دهد که از میان ۱۸۹ مؤسسه‌ای که رتبه‌های آن‌ها در دو سال قابل مقایسه بوده، تنها رتبة ۱۱ مؤسسه پیشرفت داشته است و دیگران با افت رتبة جهانی مواجه شده‌اند.

نظام رتبه‌بندی «سایمگو»، افزون بر رتبه‌بندی فراگیر مؤسسه‌ها، آنها را بر پایه زمینه‌های گوناگون علمی نیز ارزیابی و رتبه‌بندی می‌کند. به این منظور، زمینه‌های علمی مؤسسه‌ها در دو سطح ارزیابی می‌شود؛ زمینه‌های گسترده و موضوع‌های زیرمجموعة این زمینه‌های علمی. بر پایة داده‌های سال ۲۰۲۶ میلادی، نام مؤسسه‌های ایرانی در سطح زمینه‌های گسترده ۱۶۰۹ و در سطح موضوع‌های زیرمجموعه ۱۴۷۴ بار تکرار شده است؛ یعنی روی هم ۳۰۸۳ بار.

وضعیت توزیع منطقه‌ای مؤسسه‌های برتر در نظام رتبه‌بندی «سایمگو» در سال ۲۰۲۶ میلادی، نشان‌دهنده پیشتازی ایران از نظر شمار مؤسسه‌های برتر است. ایران با ۱۹۹ مؤسسه در جایگاه نخست منطقه ایستاده و فاصله معناداری با رقبای خود، از جمله ترکیه با ۱۶۲ مؤسسه ایجاد کرده است. پاکستان نیز با ۱۱۲ مؤسسه برتر در جایگاه سوم کشورهای منطقه است. اگرچه، برای داشتن دیدی بهتر نسبت به این مقایسه، نگاه به رتبه‌های مؤسسه‌های برتر کشورها نیز می‌تواند مفید باشد.

بر پایۀ گزارش سال ۲۰۲۶ میلادی نظام رتبه‌بندی جهانی «سکیمگو»، ۱۰۸۲۷ مؤسسه از سراسر جهان ارزیابی و رتبه‌بندی شده‌اند. در این میان، چین با ۱۷۱۱ مؤسسه بیشتر شمار مؤسسه‌های برتر را دارد. بر پایة این نظام ارزیابی «Ministry of Education of the People's Republic of China» پیشتاز جهان است و «Chinese Academy of Sciences»، «Centre National de la Recherche Scientifique»، «Harvard University»، «University of Chinese Academy of Sciences»، «Zhejiang University»، «Google International LLC»، «Tsinghua University»، «State Grid Corporation of China»، و «Shanghai Jiao Tong University» در جایگاه دوم تا دهم جهان هستند.

پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) با ساخت و بروزرسانی ابزارهایی حرفه‌ای برای ارزیابی و سنجش علم، فناوری، و نوآوری کشور می‌کوشد تا در زمینه‌های در پیوند با مأموریت‌هایش به سیاست‌گذاران برای برنامه‌ریزی‌های درست و کارآمد یاری رساند. این گزارش نیز از انتشارات سامانة جایگاه علم، فناوری، و نوآوری ایران در جهان (نما) است که به پایش و گزارشِ پیرامونِ ۹۰ شاخص گوناگون از ۵۵ نهاد جهانی در حوزه‌های علم، فناوری، و نوآوری می‌پردازد و در نشانی NEMA.IRANDOC.AC.IR در دسترس همگان است.